الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
191
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
كسانى كه به آنها يكدلى نشان داده فراموش كردهاى اينك اى آنكه به خواب غفلت فرورفتهاى به حال خود برس و از آن روزى بيمناك باش كه از اندوه آن ، موهاى سياه و فريبا ، سپيد مىشود . در نظام الاقوال گفته شده : محقق ، در ماه ربيع الآخر سال 676 هجرى درگذشته ، و خواهرزادهاش ، علامه جمال الدّين بن مطهر حلى ، و برادرش على بن يوسف بن مطهر شيخ تقى الدّين بن داود ، از وى روايت كردهاند . شيخ معاصر ( شيخ حر عاملى ) گفته است : نجم الدّين ابو القاسم جعفر بن حسن بن يحيى بن حسن بن سعيد حلى . موقعيت او از نظر فضل و علم و وثاقت و جلالت و تحقيق در معانى و تدقيق در مبانى و فصاحت و شعر و ادب و انشاى خطب و بالاخره كليه علوم و كمالات و فضائل و پسنديدگىها ، مشهورتر از آن است گفته شود . و او دانشورى عظيم الشأن ، و عالمى جليلالقدر و بزرگوارى عالىمقام بود و در روزگارش از اين جهات همتايى نداشت . محقق ، آثارى از خود باقى گذارده ، از جمله : كتاب شرايع الاسلام در مسائل حلال و حرام و كتاب النافع كه مختصرى از شرايع است و كتاب المعتبر ، كه در شرح مختصر است و بخش عبادات و پارهاى از مباحث تجارت آن را در ضمن دو مجلد و تدوين كرده و به اتمام نرسيده است . و از آنهاست ، رساله تياسر قبله و شرح نكت النهايه در يك مجلد و المسائل الغرية در يك مجلد . و من اين رساله را كه راجع به مسائل فقهيه است ، ديدهام ، و المسائل المصريه در يك مجلد ، و المسلك در اصول الدّين در يك مجلد ، و من آن را ديدهام و آن كتاب در ضمن مجموعه محمّد على بيك حفيد شيخ على خان ، موجود است و المعارج در اصول فقه در يك مجلد و كتاب الكهنه در منطق در يك مجلد ، و كتاب نهج الوصول الى علم الاصول ، و رسالهاى در اصول الفقه كه معروف است و صاحب معالم و ديگران از آن نقل كردهاند و ممكن است اين رساله همان رساله نهج